d dawna w środowisku koniarzy toczą się dyskusje na temat tego, czy w przypadku koni możemy mówić o osobowości. Na wstępie należy zaznaczyć, aby nie stosować wobec koni antropomorfizacji (antropomorfizacja lub antropomorfizm to zabieg językowy, polegający na nadawaniu zwierzętom cech ludzkich i ludzkich motywów postępowania). Już poprzez używanie określenia „osobowość” niektórzy nadają koniom cechy ludzkie (osobo-wość), lecz nie ma lepszego określenia w tym przypadku. Nie będziemy przecież stosować łamańców językowych typu „koniobowość” dla łatwiejszego czytania. Pozostaniemy przy „osobowości” lub ewentualnie „osobowości konia”.

Każdy, kto miał możliwość obcowania z końmi, nie tylko automatycznej i bez wzajemnej reakcji jazdy na koniu, zauważył, jak różnorodne zachowania na taką samą sytuację wykazują różne konie. Jaka jest więc osobowość w przypadku koni. Patrząc z ludzkiej perspektywy, z perspektywy jeźdźca, możemy śmiało wskazać, że osobowość konia jest wielkim zbiorem indywidualnych, powtarzalnych i w pewnym stopniu możliwych do przewidzenia zachowań konia, które odróżniają danego osobnika od innych. Osobowość konia, charakter konia, ma więc duży wpływ na możliwość komunikacji z wierzchowcem, budowanie z nim relacji i na sposób prowadzenia treningu. Każdy koń to osobnik, którego musimy zrozumieć i uszanować, aby nasza współpraca z nim była efektywna i dawała radość zarówno nam, jak i koniowi.

Czy mamy więc wpływ na osobowość konia i jej ukształtowanie? I tak i nie. My tutaj skupimy się na obu aspektach. Wybierając konia do zakupu, musimy określić jego cechy charakteru, jego osobowość pod względem tych, na które nie mamy wpływu. Musimy więc na wstępie zdefiniować pewne cechy charakteru, które nowy koń powinien posiadać, gdyż ich już nie zmienimy. Jeśli natomiast chodzi o cechy charakteru, na które mamy wpływ, musimy uzmysłowić sobie, że to proces długotrwały i bardzo skomplikowany. Więc i tutaj musimy sobie odpowiedzieć, czy możemy, czy potrafimy i czy chcemy zmieniać pewne cechy charakteru konia, którego kupujemy, czy też wolimy kupić zwierzę , którego cechy charakteru już wpisują się w nasz wzorzec.

Co kształtuje osobowość, charakter konia? Na charakter konia wpływ mają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Czynniki genetyczne to te, których nie zmienimy. Natomiast wpływ mamy na czynniki środowiskowe. Należy jednak zwrócić uwagę, że kupując konia pięcioletniego lub starszego, nie możemy cofnąć się w czasie i zadbać o jego młodość. On już swoją młodość przeżył i został ukształtowany. Mogły pojawić się pewne cechy środowiskowe, na które wpływu już nie możemy mieć, które oddziałały na charakter konia i mogły na stałe odcisnąć piętno na pewnych jego cechach. Zatem również cechy środowiskowe, wpływające na charakter konia, mogą mieć trwałe skutki.

To od nas w dużym stopniu zależy, w jakich warunkach będą przebywać konie, w jaki sposób będą trenowane, czy ich doświadczenia w kontaktach z człowiekiem będą pozytywne i jakie wykształcą reakcje na konkretne sytuacje. Tyle mówi teoria, jednak jak to ma się do nas, gdy kupujemy konia. Najczęściej wiemy o nim tyle, ile wyczytaliśmy z ogłoszenia i dowiedzieliśmy się trochę podczas rozmowy telefonicznej z właścicielem. Nie wiemy, jakie koń miał doświadczenia w kontakcie z człowiekiem, nie wiemy, w jakich warunkach przebywał koń, jak był trenowany i jakie ma wykształcone reakcje na konkretne sytuacje. Część oczywiście możemy sprawdzić. Podczas oglądania konia zobaczymy, czy jest ufny wobec człowieka, czy podaje nogi, czy daje się czyścić. Nie dowiemy się jednak, jak reaguje na kowala, gdy może mieć w pamięci kowala sadystę, który mu wlał tarnikiem (tak, takie sytuacje zdarzają się). Nie dowiemy się wiele o tym, jak ukształtowały go czynniki środowiskowe. Konia poznamy dopiero po roku codziennej pracy z nim. Jakie więc znaczenie mają czynniki środowiskowe podczas zakupu konia? O tym opowiemy w dalszej części, gdzie zalecimy przekształcenie się w „CSI Kryminalne Zagadki Stajenne”. Podpowiemy, jak przeprowadzić „śledztwo”, aby dowiedzieć się czegoś więcej o właścicielu, jego treningach, stajni, obsłudze i oczywiście o koniu.

Co zaznaczono jednak wcześniej, osobowość każdego konia nie jest całkowicie stała. To coś w rodzaju ciągłej interakcji i komunikacji pomiędzy jednostką a otaczającym ją światem. W tym momencie zobaczmy, jak ważne jest dopasowanie osobowości konia i jeźdźca. Jakże często zdarzają się sytuacje, kiedy pomimo wielu prób relacje pomiędzy parą koń i jeździec nie dają wiele satysfakcji, porozumienia i radości z jazdy i treningów.

Nie zawsze jednak przyczyną takiej sytuacji jest niedopasowanie charakterów. Często jest to nieumiejętność oceny predyspozycji fizycznych konia czy też predyspozycji osobowości konia (nie wspominając oczywiście o brakach w wyszkoleniu jeźdźca, bo to nie miejsce na to oraz nie biorąc pod uwagę problemów zdrowotnych konia, jeśli jakieś występują). Często jest to też sposób użytkowania konia w nieodpowiedniej dla niego dyscyplinie jeździeckiej.

Kupując konia, musimy określić, jakiego konia szukamy. Należy opisać wymarzonego konia pewnymi definiowanymi cechami, aby można było powiedzieć: “Tak, ten koń wpisuje się daną cechą w moje wymagania”. Często są to cechy mierzalne, jak wzrost konia czy też pewne cechy, które możemy nazwać, jak na przykład umaszczenie. Jak jednak definiować cechy charakteru konia? Można do tego użyć jednego z najbardziej popularnych systemów oceny osobowości koni, przygotowanego przez amerykańskich trenerów, Pata i Lindę Parelli. Stworzyli oni podział na konie lewopółkulowe i prawopółkulowe oraz ekstrawertyczne i introwertyczne. Łącząc dowolnie typy z obu tych grup, uzyskali cztery podstawowe osobowości koni, nazywając je koniobowościami. Mamy więc lewopółkulowość, oznaczającą myślenie, analizę, pewność siebie i skłonność do dominacji oraz prawopółkulowość ukazującą się w tendencji do emocjonalności, delikatności, braku pewności siebie, płochliwości i nerwowości. Występuje też introwertyzm określający powolność reakcji, zamknięcie w sobie czy rezerwę w kontaktach z otoczeniem oraz ekstrawertyzm charakteryzujący się szybkością, zamiłowaniem do ruchu, uzewnętrznianiem uczuć i dużą ekspresją zachowań. Co należy mieć na uwadze, to to, że podział na koniobowości jest dużym uproszczeniem. Konie są zwierzętami zmiennymi i mogą mieć wiele osobowości w zależności od danej sytuacji.

Lewopółkulowy Ekstrawertyk „Psotnik” — koń ten jest określany jako żywiołowy, zabawowy, bystry i pomysłowy. Połączenie takich cech, jak pewność siebie i energia stwarza jednak tendencję do nieposłuszeństwa, psotliwości i dużej indywidualności podczas pracy. Ma wiele własnych pomysłów na wykonanie ćwiczeń i nie zawsze są one zgodne z oczekiwaniami jeźdźca. Uwielbia się bawić i uczyć. Chce być chwalony i doceniany za swoje pomysły.

Prawopółkulowy Ekstrawertyk „Panikarz” — ma takie cechy jak: płochliwość, czujność czy energiczność. Połączenie emocjonalności z brakiem pewności siebie skutkuje nerwowością i nadpobudliwością. Ma problemy z ustaniem w miejscu, często nosi wysoko głowę, ale chętnie przyjmuje pomoc. Jeżeli nauczymy się być dla niego liderem, pomagać mu przełamywać strach i wspierać podczas treningu, odwdzięczy się delikatnością reakcji i wielkim oddaniem.

Lewopółkulowy Introwertyk „Myśliciel” — zawsze zadaje pytanie: „A co będę z tego miał?”. Określeń na ten typ konia jest wiele, głównie leniwy i uparty, powolny, napierający, dominujący, straszący. Dodatkowo występuje duża niechęć do ruchu i podnoszenia energii. Jednak jest jedna rzecz, na którą żaden z właścicieli lewopółkulowego introwertyka nie będzie narzekać. To jego apetyt i zamiłowanie do smakołyków i smaczków oraz do tego, że za smaczki skoczy w ogień.

Prawopółkulowy Introwertyk „Wybuchowiec” — jest dla wielu wielką zagadką. W przeciągu ułamka sekundy koń cichy i spokojny nagle wybucha, zmieniając się w szalejące zwierzę, którego nie jesteśmy w stanie w żaden sposób kontrolować. Przyczyną takich zachowań jest połączenie braku pewności siebie ze skrywaniem emocji. Prawopółkulowy introwertyk gromadzi wewnątrz wszelkie swoje odczucia i „strachy”. W pewnym momencie jednak emocje muszą znaleźć ujście. Dzieje się tak najczęściej w sytuacji, kiedy zbytnio naciskamy, stawiając duże wymagania.

Świadomość występowania tylu aspektów osobowości koni, umiejętność ich rozróżniania i dobierania odpowiedniego sposobu pracy do danego typu konia jest podstawowym warunkiem dobrania pary koń — jeździec. Mając tę wiedzę, skupiamy się na podstawowej cesze danego konia podczas szukania zwierzęcia do zakupu. Wiele frustracji, o których pisaliśmy na wstępie książki, spowodowanych jest właśnie przez niedobranie pary. Często zdarzają się właściciele zdominowani i zastraszeni przez charakterne konie czy też osoby sfrustrowane zbyt „leniwym” koniem. A problemy te mogły być wyeliminowane już na wstępie, gdy szukano konia, gdy definiowano jego cechy. Jednak skupiono się na wzroście, umaszczeniu, może i przeznaczeniu, spodobały się piękne skarpetki na nogach i urocza latarnia na nosie. Nie wzięto jednak pod uwagę tego, co najważniejsze w koniu — tego, co siedzi mu w głowie.

1.2. Finansowe aspekty utrzymania konia.

1.3. Decyzja o kupnie swojego pierwszego konia.

1.3.1. Podejmij świadomą decyzję
1.3.2. Określ osobowość (koniobowość) poszukiwanego konia
1.3.3. Jakiego konia szukasz? Określ swoje wymagania
1.3.4. Określ swoje możliwości finansowe

1.4. Przygotowania do procesu zakupu konia.