Na wizytę w stajni nie przyjeżdżajmy samodzielnie. Zabierzmy ze sobą doświadczonego jeźdźca, trenera bądź też instruktora. Ważne, aby była to osoba, która potrafi ocenić ruch konia i dostrzeże wszelkie objawy chorobowe, kulawizny, nierówne stawianie nóg, niepoprawny krok i tak dalej. Dobrze, aby był to ktoś, kto z nami będzie później pracować, gdyż to on będzie odpowiedzialny za naszą pracę z koniem. Powinna to być osoba, której zdanie szanujemy i z której opinią się liczymy.

Do stajni przyjedźmy trochę wcześniej, niż się umówiliśmy z właścicielem konia. Będziemy mogli pooglądać warunki, w jakich przebywają konie, zobaczyć stajnię, sprawdzić boksy, obejrzeć ujeżdżalnię i padoki. Być może uda nam się zobaczyć naszego konia jeszcze w stadzie, przed sprowadzeniem go do boksu, gdzie będziemy mogli go poobserwować, jak zachowuje się z innymi końmi.

Gdy już pooglądamy stajnię, poszukajmy właściciela. Porozmawiajmy z nim o koniu. Niech nam o nim opowie, podpytajmy, jak był jeżdżony, jak się zachowuje zarówno pod siodłem, jak i w boksie oraz na padoku. Dowiedzmy się też o wcześniejszych chorobach i kontuzjach. Zapytajmy, jak zachowuje się w transporcie. Podpytajmy, co je, w jakich ilościach i ile razy dziennie. Dowiedzmy się, czy podawane są jakieś suplementy i dodatki paszowe. Czy startował w zawodach, czy ma doświadczenie z obcymi końmi i jak zachowuje się wśród obcych koni. Jak zachowuje się przy kowalu i podczas zabiegów weterynaryjnych. Niech też nam opowie, jak pracował z koniem, co z nim robił, jak wyglądały jego jazdy. Czy wychodził z koniem w teren i jak w terenie koń się zachowywał? Czy był czołowym, czy chodził w środku zastępu? Czy wyjeżdżał z koniem samodzielnie w teren bez innych koni? Niech właściciel rozgada się, niech opowie o swoich przygodach z koniem.

Po rozmowie z właścicielem powinniśmy się zabrać za wyczyszczenie konia. Jeśli koń jest czyszczony w boksie, to wejdźmy do boksu sami, tylko my. Jeśli czyszczony jest w innym miejscu, to my konia prowadzimy do tego miejsca. Wszystko to ma służyć sprawdzeniu, jak koń na nas reaguje, czy jest grzeczny i karny. Następnie wyczyśćmy konia. Konia czyścimy zawsze, nawet jak jest czysty. Czyścimy go dokładnie i wszędzie. Ma to na celu sprawdzenie, czy koń jest odczulony na dotykanie w różnych miejscach. Dotykajmy konia wszędzie. Dotykamy po uszach, wkładajmy mu palce do nosa, w pachwinach, wyczyśćmy mu także miejsca intymne. To bardzo istotne. Nie zapominajmy także o wyczyszczeniu kopyt, żeby sprawdzić, czy koń podaje wszystkie nogi.

Po czyszczeniu konia przyszedł etap pierwszej oceny samego wierzchowca. Ocena jego wyglądu zewnętrznego, czyli eksterieru. Jest to zarazem etap, który wymaga dużej wiedzy i doświadczenia oraz wprawnego oka. Jeśli nie potrafisz czytać eksterieru konia, zabierz ze sobą kogoś doświadczonego. Dobry, prawidłowy pokrój daje duże szanse na uzyskanie wysokiej sprawności użytkowej. Odpowiednia budowa zapewnia koniowi możliwość wykonywania określonych czynności, daje mu więc predyspozycje do pracy w poszczególnych dyscyplinach jeździeckich. Prawidłowość pokroju jest pojęciem względnym, rozumianym różnie, w zależności od typu, rasy i planowanego użytkowania konia, niemniej istnieją ogólne, określone normy. Ocena pokroju powinna być przeprowadzona przez specjalistę i z uwzględnieniem przydatności do konkretnej dyscypliny jeździeckiej.

Postawmy konia w miejscu, gdzie będziemy mogli pooglądać go z każdej strony. Możemy też robić zdjęcia, żeby później na spokojnie przeanalizować jego wygląd zewnętrzny. Oceniamy konia jako całość oraz poszczególne części ciała według poniższych wskazań. Zacznijmy od głowy. Głowa konia waży ok. 16 kg, a jej długość mierzona od nozdrzy do potylicy wynosi u koni lekkich 35% wysokości ciała w kłębie. Wielkość głowy ma znaczenie u koni skaczących, ponieważ pomaga w zachowaniu środka ciężkości. U koni dresażowych i wszystkich pozostałych ma to właściwie znaczenie tylko estetyczne — harmonijność budowy. Elementy głowy powinny kształtować się następująco:

  • Oczy duże, żywe, mówiące o dobrym zdrowiu i samopoczuciu. Tak zwane rybie oko występuje, jeżeli widać jasną tęczówkę oraz białkówkę;
  • Uszy średniej wielkości, ostro zakończone, stojące, o cienkiej skórze i niemięsiste;
  • Potylica zawsze wymagana jest długa i łagodnie przechodząca w szyję;
  • Szpara pyskowa, tu wymagana jest cienka krawędź żuchwy, co wpływa na tak zwaną miękkość konia w pysku oraz poprawny zgryz;
  • Ganasze powinny być szeroko ustawione, ponieważ wąskie ustawienie uciska tchawicę.

Szyja konia. Poprawne, przeciętne ustawienie głowy względem szyi mieści się w granicach 90°. Takie ustawienie jest sztucznie zmienione u koni ujeżdżeniowych, gdzie wymagane jest tak zwane wysokie ustawienie. Różnica między długością głowy i szyi wynosi u koni gorącokrwistych, np. folblutów 12 cm. Długa szyja wymagana jest u koni, które wykonują w pracy nagłe zwroty, jako siła balansująca.

Kłoda konia. Kłąb tworzą wyrostki kolczyste kręgów i powinien być średnio wydatni i raczej szeroki, dzięki czemu tworzy dobre oparcie dla siodła. Kształt kłębu zależy od umięśnienia i położenia łopatki, która im leży niżej, tym wyraźniejszy jest kłąb. Klatka piersiowa powinna być pojemna i głęboka (co może zrekompensować ewentualną wąskość). Szeroka klatka piersiowa o przekroju kołowym nie sprzyja szybkości i jest niewskazana u koni wyścigowych. Wadami jest mostek wklęsły (ustawienie kozie) lub mostek wypukły – wystający (ustawienie kogucie).

Zad konia. Kości zadu to kości miednicy oraz lędźwiowy i ogonowy odcinek kręgosłupa. Czy zad jest prosty, ocenia się po ocenie ustawienia kości krzyżowych. Prawidłowy kąt powinien wynosić 15°. Patrząc z boku, można wyróżnić zad spadzisty, normalny, prosty. Patrząc natomiast od tyłu, zauważamy zady: dachowaty, normalny i rozłupany.

Brzuch konia jest ograniczony przez klatkę piersiową, przeponę, kości miednicy i krzyż, powinien być pojemny, ale nie obwisły i zharmonizowany z całością budowy. Brzuch obwisły lub podkasany jest wadą.

Kończyny przednie. W budowie nóg przednich można wyróżnić: łopatkę, staw barkowy, staw łokciowy, przedramię, staw nadgarstkowy, nadpęcie, staw pęcinowy, pęcinę, koronkę i kopyto. W prawidłowo zbudowanej kończynie widzianej z boku linia prosta, poprowadzona prostopadle do podłoża ze szczytu łopatki przechodzi niezachwianie przez wszystkie stawy z wyjątkiem barkowego i opada tuż za piętkami kopyta. Jeżeli patrzymy na nogi konia z przodu, odstęp między kopytami powinien wynosić mniej więcej szerokość jednego kopyta tego konia.

Kończyny tylne zaczynają się od stawu biodrowego. Kolejnymi elementami są: udo z kością udową, staw kolanowy, podudzie z kością piszczelową, staw skokowy, nadpęcie, staw pęcinowy, pęcina, koronka, kopyto. Podobnie jak przy oglądaniu z boku nóg przednich, tu również prawidłowość budowy wyznacza analogiczna linia prosta, z tą różnicą, że poprowadzona z guza kulszowego, a więc najbardziej wysuniętego w tył punktu zadu, pionowo do podłoża przechodzi przez staw skokowy, nadpęcie i staw pęcinowy i również opada na ziemię tuż za piętkami.

Staw pęcinowy powinien przechodzić w pęcinę ustawioną pod kątem 55°. Jeżeli skos ten jest mniejszy, mówimy o ustawieniu stromym lub kozim (co powoduje wybijający i sztywny ruch konia), natomiast jeżeli jest większy, mówimy o pęcinie miękkiej lub wręcz niedźwiedziej, jeżeli staw pęcinowy dotyka lub prawie dotyka gruntu. Wszelkie odstępstwa od prawidłowości w przypadku pęciny są niebezpieczne dla zdrowia konia, utrudniają ruch i prowadzą do dyskwalifikacji z użytkowości.

Można więc stwierdzić, że pokrój konia jest czynnikiem determinującym jego użytkowość, chociaż nie w stu procentach. Znane są bowiem przypadki, kiedy to koń skokowy niemający eksterierowych predyspozycji do tej dyscypliny jeździeckiej nadrabiał niedostatki natury fizycznej odwagą, dokładnością i jak mawiają koniarze: swoim sercem. Niestety koń ujeżdżeniowy, mający uzyskiwać wysokie noty w czworobokach, musi być maksymalnie zbliżony do ideału. Część niedostatków można skorygować przez właściwe kucie czy inne zabiegi weterynaryjne, lecz należy podjąć decyzję, czy tego chcemy od kupowanego konia.

2.2. Na co zwracać uwagę przeglądając ogłoszenia?

2.3. Wizyta w celu obejrzenia wybranego konia.

2.3.1. Pierwsza rozmowa telefoniczna
2.3.2. Wizyta w nowej stajni i ocena konia z ziemi (zachowanie i wygląd)
2.3.3. Ocena konia w ruchu i jazda próbna na wybranym koniu

2.4. Wybór konia – czy to ten odpowiedni?